En ik schrijf er ook nu weer over. Omdat het – hoe je het ook wendt of keert – de basisvoorwaarde is voor elk team en elke organisatie om doelen te halen. Zonder een gevoel van veiligheid, is er geen openheid, geen leren, geen echte samenwerking, geen maximaal resultaat benut. Zo simpel is het.
Wat mij in ons werk steeds weer opvalt, is dat we ons nauwelijks bewust zijn van hoeveel invloed we zelf hebben op die psychologische veiligheid. Alsof het iets is wat “er is” of “er niet is”. Terwijl het in de dagelijkse praktijk juist zit in de kleinste dingen. Een zucht. Een opgetrokken wenkbrauw. Geen echte reactie op een idee of een inbreng in het gesprek. Luisteren om te reageren. Steeds maar er omheen praten en over hetgeen waar het echt over gaat mag niets worden gezegd.
En zeker als leider heb je hier een enorme invloed op. Alles, echt alles, wat je doet én wat je nalaat – wordt gelezen als signaal. Je bént de norm, of je dat nu wilt of niet. Je ligt onder het vergrootglas en hebt daardoor nóg meer invloed op psychologische veiligheid.
Tegelijkertijd zie ik ook iets anders gebeuren. We lijken psychologische veiligheid soms zo groot en zwaar te maken, dat we er bijna verkrampt van raken. Alsof elk ongemak meteen onveilig is. Terwijl samenwerking per definitie ook schuring kent. Verschillen in tempo, stijl, generatie, cultuur. Dat schuurt. Dat mag en moet zelfs af en toe schuren, want juist in die schuring zit iets om uit te zoeken en alert op te zijn, om er uiteindelijk beter van te worden.
En hierin is niet alles wat ongemakkelijk voelt onveilig maar gewoon ongemakkelijk in de samenwerking. Sterker nog: een werkomgeving waarin nooit spanning is, bestaat simpelweg niet. De ambitie ‘voor iedereen altijd 100% veilig’, is niet realistisch. En misschien ook niet wenselijk. Want juist in dat ongemak zit vaak het gesprek dat moet worden gevoerd.
Misschien zijn we dat een beetje kwijtgeraakt: het kunnen voeren van het echte gesprek. Het gesprek waarin je iets zegt wat nog niet helemaal af is. Waarin je een ander aanspreekt zonder precies te weten hoe het landt. Waarin je luistert zonder meteen te oordelen. Waarin je het verschil verdraagt, in plaats van het glad strijkt.
Daar zit voor mij de kern. Psychologische veiligheid is geen eindstation dat je bereikt. Het is iets wat je voortdurend samen maakt – of afbreekt – in de gezamenlijke interactie. En ja, er is gedrag dat over grenzen gaat. Dat vraagt om duidelijkheid, om feedback én om ingrijpen. Maar veel van wat we tegenwoordig onder die noemer scharen, is in de praktijk “gewoon” gedoe in de samenwerking. Onhandigheid. Verschil. Irritatie. Dingen die niet worden benoemd.
Misschien helpt het als we het weer iets kleiner maken? Dat we onszelf vaker de volgende vragen stellen:
Zeg ik wat gezegd moet worden? Luister ik echt? En durf ik het ongemak aan te gaan?
Want uiteindelijk begint psychologische veiligheid daar. Niet in beleid of procedures, maar in het goede gesprek dat we wel – of niet – met elkaar voeren.
Ook in 2027 organiseren we weer een Masterclass Psychologische Veiligheid voor leiders, HR-professionals en andere begeleiders in organisaties. We kijken naar wat het is en wat niet en hoe je het kunt beïnvloeden in de dagdagelijkse praktijk. Lekker praktisch en meteen toepasbaar dus. Deelnemers komen uit verschillende organisaties, dus uitwisseling van kennis en ervaring gegarandeerd! Reserveer alvast jouw plek voor 10 juni 2027.
